© Γιώργος Στεφάνου / WWF Ελλάς
ΓΥΑΡΟΣ

Φώκιες σε παραλίες να θηλάζουν τα μικρά τους και θαλασσοπούλια να φτιάχνουν φωλιές μέσα σε «λαγούμια» στα δυσπρόσιτά της βράχια. Καταπράσινα λιβάδια ποσειδωνίας κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, εκεί που το φως του ήλιου χάνεται μέσα στο απέραντό γαλάζιο, και ακόμη πιο βαθιά κοραλλιογενείς σχηματισμοί, υποβρύχια τοπία μοναδικής περιβαλλοντικής αξίας και απαράμιλλης ομορφιάς. Αυτή είναι η Γυάρος. Τόπος ιστορίας, μνήμης και απίστευτου φυσικού πλούτου. Άλλοτε ένα νησί εξορίας, σήμερα μια όαση ζωής. 

Για όλους αυτούς τους λόγους, τo 2011 η Γυάρος εντάχθηκε στο πανευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 αλλά η συνέχεια δεν ήταν ρόδινη. Όπως και τόσες άλλες περιοχές που ανήκουν στο δίκτυο Νatura 2000 στη χώρα μας, η Γυάρος δεν διέθετε ένα αποτελεσματικό και νομικά δεσμευτικό πλαίσιο μέτρων που να προστατεύουν τον φυσικό της πλούτο. Απουσίαζαν συγκεκριμένες ρυθμίσεις για τη διαχείριση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων όπως: η αλιεία με συρόμενα δίχτυα που είναι η κυριότερη απειλή για τους σημαντικούς κοραλλιογενείς σχηματισμούς (την τραγάνα) και η αγκυροβολία από τα διαφορετικά σκάφη που μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτες ζημιές στα λιβάδια ποσειδωνίας, τα οποία αποτελούν σπίτι για πολλά είδη ψαριών. 

Εκτός από τα πολύτιμα λιβάδια ποσειδωνίας και την τραγάνα όμως, η αλιευτική δραστηριότητα και η ρύπανση είναι από τις βασικότερες απειλές και για την απειλούμενη με εξαφάνιση Μεσογειακή φώκια. Ειδικά σε περιοχές που βρίσκονται κοντά στις σπηλιές, όπου νεαρά φωκάκια μαθαίνουν να κολυμπούν, τα δίχτυα «φαντάσματα» που ξεμένουν στον βυθό της θάλασσας μπορεί να γίνουν θανάσιμες παγίδες.

WWF
Γυάρος, νησί των θαλασσών
© Γιώργος Ρηγούτσος / WWF Ελλάς
© Γιάννης Βαβίτσας / WWF Ελλάς

Μαζί για την προστασία της Γυάρου

Η «Επιτροπή Συνδιαχείρισης της Γυάρου» δημιουργήθηκε ως ένα σχήμα συμμετοχής και συζήτησης με στόχο να διαμορφώσει ολοκληρωμένα μέτρα προστασίας της Γυάρου και δράσεις ήπιας ανάδειξης της περιοχής. Λάμβανε ομόφωνες αποφάσεις και είχε ανοιχτές και διαφανείς διαβουλεύσεις. Αποτελούνταν από τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Πολιτισμού και Αθλητισμού, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, τους δήμους Ερμούπολης-Σύρου και Άνδρου, τους επαγγελματίες ψαράδες Σύρου και Άνδρου, την Αναπτυξιακή Εταιρεία Κυκλάδων και το Επιμελητήριο Κυκλάδων, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Κρήτης, το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών και τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις MΟm/Εταιρία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας και WWF Ελλάς. Έχοντας ένα κοινό όραμα για την περιοχή της Γυάρου κατάφερε να ολοκληρώσει τον σκοπό της και να διαμορφώσει μια κοινή πρόταση για την προστασία της Γυάρου. Μεγάλο μέρος της πρότασης αυτής έγινε πράξη με την έκδοση της Υπουργικής Απόφασης από το ΥΠΕΝ το καλοκαίρι του 2019.

TI KANOYME

Στόχος των προσπαθειών μας σε εθνικό και μεσογειακό επίπεδο είναι η ουσιαστική και αποτελεσματική προστασία των θαλάσσιων περιοχών, όπως η Γυάρος, που φιλοξενούν σημαντικά είδη και οικοτόπους. Στη Μεσόγειο, μόλις το 1,27% καλύπτεται από θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές που έχουν αποτελεσματική διαχείριση και εφαρμόζουν τα μέτρα διατήρησης. Στη χώρα μας, αν και το 20% της θάλασσας ανήκει στο πανευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000, μόλις τρεις επίσημα θεσπισμένες θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές διαθέτουν συγκεκριμένο και νομικά δεσμευτικό σύστημα καθορισμού ζωνών, με κανονισμούς για τη διαχείριση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων (π.χ. αλιεία, θαλάσσια κυκλοφορία και τουρισμός). 

Στη Γυάρο λοιπόν, διαμορφώσαμε ένα κοινό όραμα με στόχο τη δημιουργία μίας πρότυπης θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής, από κοινού με τις τοπικές κοινωνίες της Άνδρου και της Σύρου, η οποία θα λειτουργεί αποτελεσματικά προς όφελος τόσο της φύσης όσο και των ανθρώπων. Μαζί με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, και μέσα από μία συμμετοχική διαδικασία, αποφασίσαμε τα μέτρα και τις δράσεις που θα υλοποιηθούν στο νησί και θα προστατεύουν αποτελεσματικά τον φυσικό του πλούτο, θα στηρίζουν την ήπια ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής και φυσικά τους ντόπιους ψαράδες.

δικτυο θαλασσιων μονοπατιων

Μεταξύ άλλων, στην κορυφή της Γυάρου εγκαταστάθηκε ένα πρωτοποριακό σύστημα επιτήρησης που καταγράφει τις κινήσεις των σκαφών και έχει ως απώτερο στόχο τη μείωση των παράνομων δραστηριοτήτων. Δημιουργήσαμε ένα δίκτυο θαλάσσιων μονοπατιών, όπου οι επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν τον βυθό, με σεβασμό στα θαλάσσια είδη, ενώ μέσα από ποικίλες δράσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Σύρο και την Άνδρο, αναδείξαμε τον φυσικό πλούτο της Γυάρου και ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης της περιοχής. 

Η πιο κομβική στιγμή ήρθε όμως το 2019, όταν η Γυάρος θεσμοθετήθηκε ως Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή και τα μέτρα που είχαν προταθεί υιοθετήθηκαν από το ελληνικό κράτος. 

Σήμερα, επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων συλλέγουν στοιχεία για τους πληθυσμούς των ψαριών εντός και εκτός της θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής του νησιού. Το σύστημα επιτήρησης παραμένει ενεργό και συνεχίζουμε την παρακολούθηση της θαλάσσιας περιοχής της Γυάρου, σε στενή συνεργασία με το Λιμεναρχείο Σύρου. Υλοποιούμε δράσεις ενημέρωσης στη Σύρο, επισκέψεις στη Γυάρο και δημιουργούμε μαζί με εξειδικευμένους εταίρους, ευκαιρίες κατάρτισης επαγγελματιών για την ανάπτυξη βιώσιμων και ήπιων δραστηριοτήτων με οικονομικούς αλλά και περιβαλλοντικούς όρους. 

Ως οργάνωση, παραμένουμε στις επάλξεις για να εξασφαλίσουμε ότι οι θάλασσές μας θα παραμείνουν ζωντανές και συνεχίζουμε σταθερά τις στοχευμένες πολιτικές παρεμβάσεις μας, σε μεσογειακό και εθνικό επίπεδο, για να προστατεύσουμε αποτελεσματικά τα σημαντικά είδη και τους οικοτόπους των θαλασσών μας.

Το πρόγραμμα φύλαξης πραγματοποιήθηκε με τη χρηματοδότηση του Segre Foundation & Prince Albert II of Monaco Foundation.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ

Χωρίς εσένα στο πλευρό μας δεν μπορούμε να συνεχίσουμε τη δράση μας για να προστατέψουμε την πολύτιμη φύση μας και να εξασφαλίσουμε ένα υγιές μέλλον για τον άνθρωπο και τον πλανήτη. Γίνε τώρα σύμμαχός μας!

ΝΕΑ

NEWSLETTER