Οι επιπτώσεις σε άλλες χώρες δεν μας αφορούν

Η κλιματική αλλαγή συμβαίνει κάπου μακριά από μένα. Γιατί να ασχοληθώ;

Το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής, αν και παγκόσμιο, επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο τις διαφορετικές χώρες του πλανήτη, ακόμα και διακριτές περιοχές μέσα στην ίδια χώρα. Το εύρος των επιπτώσεων εξαρτάται από την ικανότητα των φυσικών και κοινωνικών συστημάτων να αμυνθούν και εν συνεχεία να προσαρμοστούν απέναντι στις επιπτώσεις αυτές. Για παράδειγμα, οι συνέπειες στον τομέα της ανθρώπινης υγείας θα γίνουν εντονότερα αισθητές σε χώρες με ανεπαρκές σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, και θα οξυνθούν ακόμα περισσότερο σε εκείνες τις περιοχές με κατοίκους χαμηλότερων εισοδηματικών κατηγοριών. Η ετοιμότητα ενός κοινωνικού συστήματος κρίνεται από τον πλούτο, τον βαθμό διείσδυσης τεχνολογιών, την ενημέρωση, τις υποδομές και την θεσμική οργάνωση του. Σε γενικές γραμμές οι αναπτυσσόμενες χώρες είναι περισσότερο εκτεθειμένες στην κλιματική αλλαγή, όχι μόνο λόγω του ανεπαρκούς οικονομικού, τεχνολογικού και θεσμικού βαθμού ετοιμότητάς τους, αλλά και λόγω της εξάρτησής τους από δραστηριότητες μεγάλης ευαισθησίας στο κλίμα- όπως η γεωργία, η αλιεία κλπ.

Αυτό σημαίνει πως όσοι βρίσκονται εκτός των ευαίσθητων ζωνών δεν έχουν λόγο ανησυχίας; Κάθε άλλο. Και αυτό γιατί αφενός τα φυσικά συστήματα αναπτύσσονται και κινούνται χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τα ανθρώπινης επινόησης σύνορα, αφετέρου εξαιτίας της μετακίνησης αγαθών και ανθρώπων από χώρα σε χώρα.

Για παράδειγμα, είναι γνωστό πως το λιώσιμο των παγετώνων έχει συμβάλει στην αύξηση της στάθμης της θάλασσας κατά 0,69 χιλιοστά στο διάστημα 1961-2003. Μόνο το λιώσιμο του στρώματος πάγου της Γροιλανδίας θα ανέβαζε τη στάθμη της θάλασσας κατά 6 μέτρα. Αν και η απόκριση της στάθμης της θάλασσας σε διαφορετικές περιοχές δεν είναι ομοιόμορφη, στη χώρα μας ακόμα και μικρές μεταβολές αναμένεται να πλήξουν παραθαλάσσια οργανωμένους οικισμούς και πόλεις, περιοχές τουριστικών χρήσεων, οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα, εκτάσεις φυτικής και ζωικής παραγωγής, μονάδες ιχθυοκαλλιεργειών κά.  

Άλλο παράδειγμα συνεπειών της κλιματικής αλλαγής που δεν περιορίζονται σε στενά ορισμένες γεωγραφικές ζώνες είναι οι τροπικές καταιγίδες. Αν και τα σημερινά μοντέλα δεν επιτρέπουν την απευθείας σύνδεση μεμονωμένων τυφώνων με την κλιματική αλλαγή, ούτε και την πρόβλεψη μελλοντικών επεισοδίων, είναι γνωστό εντούτοις πως η ένταση αυτών των φαινομένων στον Ατλαντικό ωκεανό, τουλάχιστον, σχετίζεται με την αύξηση της θερμοκρασίας. Οι επιστήμονες εκτιμούν, επίσης, πως η ένταση αυτών των φαινομένων θα αυξηθεί μελλοντικά συναρτήσει της κλιματικής αλλαγής. Αυτά τα συστήματα καταιγίδων, λοιπόν, καταλαμβάνουν περιοχές μήκους έως και 400-650 χιλιομέτρων ενώ μπορούν να κινηθούν με ταχύτητες που φτάνουν τα 65 χιλ/ώρα.

Στην Ελλάδα ζούμε, σήμερα, ένα φαινόμενο το οποίο αρκετοί έχουν συσχετίσει με την αλλαγή του κλίματος που βιώνουν άλλες χώρες. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Columbia απέδωσαν μερικώς τη σημερινή κρίση στη Συρία στην παρατεταμένη περίοδο ξηρασίας της περιόδου 2007-2010, η οποία οδήγησε σε καταστροφές καλλιεργειών και μαζικές μετακινήσεις αγροτικών πληθυσμών προς τα αστικά κέντρα. Οι ίδιοι προβλέπουν πως εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής η πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων φαινομένων στην πληγείσα περιοχή έχει αυξηθεί κατά 2-3 φορές. Στις ΗΠΑ, πριν από λίγες μόλις εβδομάδες, είχαμε το πρώτο επίσημο αίτημα μετακίνησης πληθυσμών εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Οι κάτοικοι της νήσου Bikini στον Ειρηνικό ωκεανό ζήτησαν από την κυβέρνηση των ΗΠΑ να τους βοηθήσει στη μετεγκατάσταση τους, καθώς η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι καταστροφικές καταιγίδες έχουν καταστήσει το νησί τους αφιλόξενο. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η συσχέτιση βίαιων συγκρούσεων, μετακινήσεων πληθυσμών και κλιματικών παραγόντων είναι εξαιρετικά περίπλοκη και απαιτεί ανάλυση περισσότερων δεδομένων.

Διαβάστε περισσότερα:

  • Burton et al., The Environment As Hazard, New York: Guilford Press, 1993
  • Adger W. N., Social vulnerability to climate change and extremes in coastal Vietnam, University of East Anglia, Norwich, UK, 1999